Hoofdstuk 8 Ingrepen door de mens

In 2024 ziin een aantal indicatoren voor menselijk ingrepen toegevoegd, die relevant geacht worden voor de morfologische ontwikkeling van de Waddenzee. Deze hebben betrekking op de ligging of verstoring van de bodem, en/of op volumes door de mens verplaatst sediment. Omdat ook visserij-activiteiten de bodem beroer(d)en is het wenselijk deze ook op te nemen, maar daarvoor ontbreekt vooralsnog de juiste brondatawat reden is om deze voorlopig nog niet te tonen. Daarnaast geldt, met name voor visserij-activiteiten, dat er vaak een verschil is tussen wat er volgens een duidelijke omschrijving in een vergunning mag plaatsvinden en wat er daadwerkelijk gebeurd is. Bijvoorbeeld: een gebied kan in principe open zijn voor een bepaald type visserij, maar het kan zijn dat er niet gevist is. Deze categorie indicatoren kan dus nog niet zomaar eenduidig ontsloten worden.

8.1 Bagger- en verspreidingswerken

De wens is om hier baggervolumes/massa in combinatie met bagger- en verspreidingslocaties te tonen, over de afgelopen jaren. Deze data is echter niet digitaal openbaar ontsloten, wel beschikbaar in jaarrapportages. Deze rapportages bevatten geen regristratie van het soort materiaal (zand of slib) maar dat kan wel enigszins uit de baggerlocatie herleid worden. Op basis van de jaarraportages wordt door Rijkswaterstaat gewerkt aan een ArcGIS storymap; als deze gereed is zal daar naar verwezen worden.

Voor nu geeft figuur 8.1, gebaseerd op de studie Abiotische effecten baggeren en verspreiden in de Waddenzee (Deltares, 2024), een goed overzicht van waar gebaggerd is (baggervakken), waar gebaggerd materiaal verspreid is (verspreidingsvakken) en hoeveel m³ per jaar dit gemiddeld geweest is over de jaren 2022 en 2023, per Waddenzeebekken. De data gebruikt in deze studie is dezelfde als in de Jaarrapportages baggerwerkzaamheden Waddenzee 2022 en 2023. Deze en eerdere jaarrapportages geven meer inzicht in variaties tussen jaren en in de verdeling binnen een bekken.

Deze volumes omvatten zowel baggerwerken in havens (veelal gebaggerd door lokale beheerders) als in vaarwegen (veelal gebaggerd door Rijkswaterstaat). Naast deze volumes wordt er ook een deel door middel van de baggermethode ploegen herverdeeld; dat is hier niet opgenomen. In het Marsdiep en het Vlie vormen de baggerwerken in de havens (Marinehaven Den Helder, Harlingen) het grootste volume. In het Borndiep is het in havens gebaggerde volume juist heel klein, en komt vrijwel het gehele volume op het conto van de Veerbootroute Ameland-Holwerd.Het baggervolume in Eems-Dollard is duidelijk het grootste van de Waddenzeebekkens, waarbij vooral het baggervolume in de geulen sinds de vaarwegverruiming in 2017/2018 aanzienlijk gegroeid is naar circa 3,5 miljoen m³ per jaar.

Figuur 8.1: Overzicht van bagger- en verspreidingslocaties en baggervolumes, gemiddeld over 2022 en 2023. De grootte van de cirkels geeft het volume per bekken weer; de kleur de herkomst (vaarweg of haven) van het materiaal. Bron: Abiotische effecten baggeren en verspreiden in de Waddenzee, Deltares (2024)